Qısaca
- Fərdi sahibkarın qeydiyyatı adətən daha sadədir, amma sahibkar öhdəliklər üzrə şəxsi əmlakı ilə də məsuliyyət daşıya bilər; MMC-də iştirakçılar, bir qayda olaraq, qoyduqları pay həddində risk daşıyır.
- MMC-nin elektron qeydiyyatı üçün dövlət rüsumu yoxdur, kağızla müraciətdə ümumi rüsum 15 manatdır; adi elektron qeydiyyat ən geci 1 gün çəkir.
- Fiziki şəxsin vergi uçotuna alınması ödənişsizdir və 1 gün çəkir.
- Ardıcıl 12 ayda dövriyyə 200 000 manatı keçəndə ƏDV qeydiyyatı öhdəliyi yaranır; sadələşdirilmiş verginin ümumi dərəcəsi 2%-dir.
- 0 ₼MMC-nin elektron qeydiyyatı, dövlət rüsumu
- 15 ₼kağız daşıyıcıda qeydiyyat, ümumi rüsum
- 200 000 ₼ƏDV qeydiyyatı həddi, ardıcıl 12 ay
- 2%sadələşdirilmiş verginin ümumi dərəcəsi
- 1 günfərdi sahibkarın vergi uçotuna alınması
Öz biznesinizə başlamaq istəyirsinizsə, əvvəlcə onu rəsmi qeydiyyatdan keçirməlisiniz. Qeydiyyat düzgün aparılmasa, sonradan bank hesabı açmaq, vergi rejimini seçmək və müqavilə bağlamaq çətinləşə bilər. Bu yazıda MMC və fərdi sahibkar qeydiyyatının necə aparıldığını, hansı sənədlərin lazım olduğunu və qeydiyyatdan sonra ilk ay nələrə diqqət yetirməli olduğunuzu sadə dillə izah edirik.
1.MMC, yoxsa fərdi sahibkar: hansını seçmək daha uyğundur?
Seçim üç əsas amildən asılıdır: biznesin ölçüsündən, tərəfdaşınızın olub-olmamasından və götürməyə hazır olduğunuz riskdən.
Fərdi sahibkar
Fərdi sahibkar kimi qeydiyyat prosesi, adətən, daha sadədir və inzibati öhdəliklər biznesin fəaliyyət növündən və ölçüsündən asılı olaraq daha az ola bilər. Amma sahibkarlıq fəaliyyəti ilə bağlı öhdəliklər üzrə fiziki şəxs şəxsi əmlakı ilə də məsuliyyət daşıya bilər.
Məhdud məsuliyyətli cəmiyyət (MMC)
MMC ayrıca hüquqi şəxsdir. Cəmiyyətin borclarına görə iştirakçılar, bir qayda olaraq, şəxsi əmlakları ilə deyil, qoyduqları maya dəyəri həddində risk daşıyırlar. Bununla belə, qanunvericilikdəki xüsusi hallar və ayrıca götürülmüş şəxsi öhdəliklər nəzərə alınmalıdır. Tərəfdaş qəbul etmək və pay bölgüsünü müəyyənləşdirmək də MMC-də daha sistemli şəkildə həyata keçirilir. Bir neçə təsisçi varsa və ya biznesin böyüdülməsi, investor cəlbi və tərəfdaşlıq planlaşdırılırsa, MMC daha uyğun seçim ola bilər. Tenderlərdə və iri şirkətlərlə əməkdaşlıqda isə konkret satınalma və müqavilə şərtlərini yoxlamaq lazımdır.
MMC və fərdi sahibkar: qısa müqayisə
| Fərdi sahibkar | MMC | |
|---|---|---|
| Hüquqi status | Fiziki şəxs vergi uçotuna alınır | Ayrıca hüquqi şəxs |
| Məsuliyyət | Öhdəliklər üzrə şəxsi əmlakı ilə də məsuliyyət daşıya bilər | İştirakçılar, bir qayda olaraq, qoyduqları pay həddində risk daşıyır (xüsusi hallar və şəxsi öhdəliklər istisna) |
| Qeydiyyat | Vergi uçotuna alınma: ödənişsiz, icra müddəti 1 gün | Dövlət Vergi Xidməti: elektron 0 ₼, kağızla 15 ₼ (kənd təsərrüfatı 5 ₼); sürətli elektron dərhal, adi elektron ən geci 1 gün |
| Sənədlər | Şəxsiyyəti təsdiq edən sənəd və qeydiyyat ərizəsi | Nizamnamə, təsis qərarı, pay bölgüsü, direktor və hüquqi ünvan barədə məlumat |
| Kim üçün uyğundur | Daha sadə qeydiyyat və, fəaliyyətdən asılı olaraq, daha az inzibati öhdəlik | Bir neçə təsisçi, böyümə, investor cəlbi və tərəfdaşlıq planı olanda |
Cədvəl yazıdakı məlumat əsasında tərtib edilib; tender və iri müştəri şərtləri ayrıca yoxlanılır.
2.MMC qeydiyyatı üçün hansı sənədlər lazımdır?
MMC-nin qeydiyyatı zamanı, təsisçilərin statusundan və müraciət formasından asılı olaraq, aşağıdakı məlumat və sənədlər tələb oluna bilər:
- Təsisçinin şəxsiyyət vəsiqəsi (xarici təsisçi üçün pasport və müvafiq əlavə sənədlər);
- şirkətin adı;
- hüquqi ünvan;
- nizamnamə kapitalının məbləği və təsisçilər arasında pay bölgüsü;
- direktor və digər idarəetmə orqanları barədə məlumat;
- fəaliyyət istiqaməti;
- kağız daşıyıcıda müraciət edilirsə, dövlət rüsumunun ödənilməsini təsdiq edən sənəd.
Yerli və xarici investisiyalı MMC-lərin elektron qeydiyyatı üçün dövlət rüsumu tələb olunmur. Kağız daşıyıcıda qeydiyyat müraciətində ümumi rüsum 15 manat, kənd təsərrüfatı sahəsində fəaliyyət göstərən hüquqi şəxslər üçün isə 5 manatdır. Müraciət üsuluna görə sənəd siyahısı dəyişə bilər.
Nizamnamə şirkətin fəaliyyət və idarəetmə qaydalarını müəyyən edən sənəddir, təsis qərarı isə şirkətin yaradılması barədə təsisçinin və ya təsisçilərin qərarıdır. Xarici hüquqi şəxs təsisçi olduqda, onun sənədləri qanunvericiliyə uyğun qaydada leqallaşdırılmalı və Azərbaycan dilinə tərcümə edilməlidir.
3.MMC qeydiyyatı necə aparılır? Addım-addım
- Hüquqi formanı və şirkətin adını seçin. Biznes modelinizə uyğun olaraq MMC yaradılmasına qərar verin və şirkət adını müəyyənləşdirin.
- Təsis sənədlərini hazırlayın. Nizamnamə, təsis qərarı, təsisçilərin pay bölgüsü və direktor barədə məlumatları hazırlayın.
- Dövlət qeydiyyatı üçün müraciət edin. Kommersiya hüquqi şəxslərinin dövlət qeydiyyatını İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti həyata keçirir. Müraciət elektron və ya kağız daşıyıcıda edilə bilər.
- Qeydiyyat nəticəsini əldə edin. Qeydiyyat tamamlandıqdan sonra dövlət qeydiyyatı haqqında şəhadətnamə, nizamnamə və dövlət reyestrindən çıxarış təqdim edilir. Vergi uçotu məlumatları da elektron sistemdə əks olunur.
- Elektron imza əldə edin. ASAN İmza və ya mövcud elektron imza həllərindən istifadə etməklə vergi və digər elektron xidmətlərə çıxış əldə edin.
- Bank hesabı açın. Biznes əməliyyatları, ödənişlər və müqavilələr üçün bank hesabı açılması məsələsini həll edin.
- Vergi rejimini düzgün müəyyənləşdirin. Fəaliyyət növünüzə və Vergi Məcəlləsinin tələblərinə əsasən uyğun vergi rejimini seçin. ƏDV qeydiyyatı isə ayrıca şərtlərlə müəyyən olunur.
MMC qeydiyyatı nə qədər vaxt aparır?
Yerli investisiyalı MMC-nin sürətli elektron dövlət qeydiyyatı dərhal, adi elektron qeydiyyatı isə ən geci 1 gün ərzində aparılır. Kağız daşıyıcıda müraciət və xarici investisiyalı MMC üzrə müddətlər fərqlənə bilər; xarici investisiyalı kommersiya hüquqi şəxslərin qeydiyyatı üçün qanunvericilikdə 2 günlük müddət nəzərdə tutulur. Bu müddətlər sənədlərin düzgün təqdim edilməsi şərti ilə qeydiyyat proseduruna aiddir; sənədlərin hazırlanmasına sərf olunan vaxt ayrıca nəzərə alınmalıdır.

4.Fərdi sahibkar necə qeydiyyatdan keçir?
Fərdi sahibkar kimi fəaliyyət göstərmək üçün fiziki şəxs vergi uçotuna alınmalıdır. Bunun üçün şəxsiyyəti təsdiq edən sənəd və müvafiq qeydiyyat ərizəsi tələb olunur. Müraciət Dövlət Vergi Xidmətinin elektron xidmətləri və qanunvericiliklə nəzərdə tutulan digər xidmət kanalları vasitəsilə edilə bilər. ASAN xidmətin məlumatına əsasən, fiziki şəxsin vergi uçotuna alınması ödənişsizdir və icra müddəti 1 gündür. Qeydiyyat üsuluna və şəxsin statusuna görə tələb olunan məlumatları müraciətdən əvvəl yoxlamaq lazımdır.
5.Qeydiyyatdan sonra ilk ay: hansı öhdəlikləri yerinə yetirmək lazımdır?
ƏDV qeydiyyatı və 200.000 manat dövriyyə həddi
ƏDV - əlavə dəyər vergisidir. Sahibkarlıq fəaliyyəti çərçivəsində vergi tutulan əməliyyatların həcmi ardıcıl 12 aylıq dövrün istənilən ayında 200.000 manatdan artıq olduqda, ümumi qayda ilə ƏDV qeydiyyatı öhdəliyi yaranır. Qeydiyyat ərizəsi həddin keçildiyi aydan sonrakı ayın 1-dən etibarən 10 gün ərzində təqdim edilməlidir.
Pərakəndə ticarət əməliyyatları və vergi orqanında uçotda olmayan şəxslərə göstərilən xidmətlər üzrə POS-terminal vasitəsilə nağdsız aparılan ödənişlər dövriyyə həddi hesablanarkən 0,5 əmsalı ilə nəzərə alınır. Bu əmsal ƏDV məbləğinin hesablanmasına deyil, qeydiyyat həddinin müəyyən edilməsinə aiddir. Konkret fəaliyyət növü üzrə istisnalar ayrıca yoxlanmalıdır.
Sadələşdirilmiş vergi: kimlər istifadə edə bilər?
Sadələşdirilmiş vergi rejimindən istifadə hüququ yalnız dövriyyənin 200.000 manatdan az olması ilə müəyyən edilmir. Vergi ödəyicisi ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyata alınmamalı və Vergi Məcəlləsinin 218-ci maddəsində göstərilən şərtlərə cavab verməlidir. Bəzi fəaliyyət növləri və vergi ödəyiciləri bu rejimdən istifadə edə bilməz.
Ümumi qaydada sadələşdirilmiş verginin dərəcəsi 2 faizdir, lakin müəyyən fəaliyyətlər üçün fərqli dərəcələr və xüsusi qaydalar mövcuddur. Vergi rejimini seçməzdən əvvəl fəaliyyət növünüzü, müştərilərinizi, dövriyyənizi və vergi güzəştlərinə uyğunluğunuzu mühasiblə qiymətləndirin.
İşçi qəbulu və əmək müqaviləsi
Əmək müqaviləsi, qanunda nəzərdə tutulan istisnalar xaric, elektron informasiya sistemində qeydiyyata alındıqdan və müvafiq qaydada imzalandıqdan sonra hüquqi qüvvəyə minir. İşçi işə başlamazdan əvvəl əmək münasibətləri rəsmiləşdirilməlidir. Müqavilə qüvvəyə minmədən işçinin işə cəlb edilməsi maliyyə sanksiyasına səbəb ola bilər.
Vergi bəyannamələri və mühasibat uçotu
Sadələşdirilmiş vergi üzrə hesabat dövrü rübdür. Bəyannamə, ümumi qayda ilə, hesabat rübündən sonrakı ayın 20-dən gec olmayaraq təqdim edilir və vergi həmin müddətdə ödənilir. Vergi rejiminin seçilməsi və ya dəyişdirilməsi qaydaları isə ayrıca tənzimlənir; yeni fəaliyyətə başlayan vergi ödəyicisinin seçimi qeydiyyat zamanı təqdim etdiyi məlumatlarda göstərilə bilər.
Şirkət fəaliyyət göstərməsə belə, hesabat öhdəlikləri avtomatik aradan qalxmır. Fəaliyyət müvəqqəti dayandırıldıqda, bu barədə vergi orqanına qanunvericilikdə müəyyən edilmiş qaydada məlumat verilməlidir. Qaimə, müqavilə, bank çıxarışı, kassa və digər ilkin uçot sənədlərini ilk gündən sistemli saxlayın.
Qeydiyyatdan sonra ilk ay: yoxlama siyahısı
Yazıdakı öhdəliklərin qısa siyahısı.
- Elektron imza (ASAN İmza) əldə edin vergi və digər elektron xidmətlərə çıxış üçün
- Bank hesabı açın ödənişlər və müqavilələr üçün
- Vergi rejimini mühasiblə müəyyənləşdirin sadələşdirilmiş vergi: ƏDV qeydiyyatı olmamalı, Vergi Məcəlləsinin 218-ci maddəsinin şərtləri
- Dövriyyəni izləyin ardıcıl 12 ayda 200 000 ₼-dan artıq olarsa, ƏDV ərizəsi növbəti ayın 1-dən 10 gün ərzində
- İşçini əmək müqaviləsi qüvvəyə mindikdən sonra işə başladın müqavilə elektron sistemdə qeydiyyata alınır və imzalanır
- Bəyannamə tarixini təqvimə yazın sadələşdirilmiş vergi: rüb bitəndən sonrakı ayın 20-dək
- İlkin sənədləri ilk gündən saxlayın qaimə, müqavilə, bank çıxarışı, kassa
6.Şirkət qeydiyyatında ən çox edilən səhvlər
- Hüquqi ünvanın düzgün göstərilməməsi. Rəsmi yazışmaların və vergi bildirişlərinin çatdırılmasında problem yarana bilər.
- Vergi rejiminin yanlış seçilməsi. Fəaliyyət növü və qanuni məhdudiyyətlər nəzərə alınmadan seçim əlavə vergi yükü yarada bilər.
- Elektron imza və bank hesabı məsələlərinin gecikdirilməsi. Bu, ilk müqavilələrin və ödənişlərin icrasını ləngidə bilər.
- İlkin sənədlərin saxlanılmaması. Müqavilə, qaimə və bank sənədlərinin sonradan bərpası əlavə vaxt və xərc tələb edə bilər.
Frequently asked questions
Xarici vətəndaş Azərbaycanda şirkət aça bilərmi?
Bəli. Əcnəbilər, vətəndaşlığı olmayan şəxslər və xarici hüquqi şəxslər Azərbaycan qanunvericiliyinin tələblərinə uyğun olaraq MMC təsis edə bilərlər. Xarici təsisçi olduqda əlavə sənədlərin leqallaşdırılması və tərcüməsi tələb oluna bilər.
MMC üçün minimum nizamnamə kapitalı varmı?
Ümumi qayda ilə MMC üçün minimum nizamnamə kapitalı məbləği müəyyən edilməyib. Bununla belə, nizamnamə kapitalının ödənilməsi müddəti nizamnamədə göstərilməyibsə, kapital dövlət qeydiyyatına alınanadək tam ödənilməlidir. Nizamnamədə ödəniş müddəti nəzərdə tutulduqda, bu müddət 3 aydan çox ola bilməz. Xüsusi tənzimlənən sahələrdə ayrıca minimum kapital tələbləri mövcud ola bilər.
Şirkət qeydiyyatını özüm edə bilərəmmi?
Bəli. Təsisçi qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq elektron və ya kağız daşıyıcıda müraciət edə bilər. Lakin sənədlərdə və ya ərizədə səhv olduqda qeydiyyat prosesi uzana və ya müraciətə imtina edilə bilər.
Fərdi sahibkar qeydiyyatı ödənişlidirmi?
Fiziki şəxsin vergi uçotuna alınması Dövlət Vergi Xidmətinin və ASAN xidmətin məlumatına əsasən ödənişsizdir. Qeydiyyatın icra müddəti 1 gündür.
Məsləhətçi qeydi
Şirkət qeydiyyatı yalnız ilkin mərhələdir. Düzgün hüquqi forma və vergi rejiminin seçilməsi, mühasibat uçotunun qurulması və əmək münasibətlərinin vaxtında rəsmiləşdirilməsi biznesin sonrakı fəaliyyətinə birbaşa təsir edir. Qərar verməzdən əvvəl fəaliyyətinizə uyğun vergi və mühasibat məsləhəti almağınız tövsiyə olunur.
Şirkətinizi biz qeydiyyatdan keçirək
Hüquqi formanın seçimi, sənədlər, müraciət və qeydiyyatdan sonrakı ilk vergi addımları bir yerdə. Telefon: +994 55 511 13 65